Στο προσκήνιο της σύγχρονης διατροφικής σκηνής, οι ακραίες τάσεις συχνά αποκτούν τεράστια δυναμική μέσω των κοινωνικών δικτύων, επηρεάζοντας εκατομμύρια ανθρώπους. Μία από τις πιο πολυσυζητημένες περιπτώσεις είναι αυτή του Αμερικανού ιατρού Paul Saladino, συγγραφέα του best seller “The Carvivore Code” και έναν εκ των κύριων υποστηρικτών παγκοσμίως της “Carnivore Diet” (αποκλειστική κατανάλωση ζωικών προϊόντων).

Πρόσφατα, ο Saladino προχώρησε σε μια δημόσια αναθεώρηση των απόψεών του, παραδεχόμενος ότι η χρόνια παραμονή σε κατάσταση κέτωσης του προκάλεσε τελικά σημαντικά προβλήματα υγείας. Η απόφασή του να επανεντάξει στη διατροφή του φρούτα, μέλι, γαλακτοκομικά και λαχανικά (φτάνοντας τα 250-300g υδατανθράκων ημερησίως) βασίστηκε σε κλινικά και βιοχημικά ευρήματα που αξίζει να αναλυθούν από τη σκοπιά της επιστήμης της Διατροφής.

Παρακάτω εξετάζονται οι τέσσερις βασικοί άξονες που οδήγησαν σε αυτή τη μεταστροφή, καθώς και η φυσιολογική τους βάση:

1. Ορμονική απορρύθμιση και πτώση της ελεύθερης τεστοστερόνης

Κατά τη διάρκεια της αυστηρής κρεατοφαγίας, παρατηρήθηκε σημαντική μείωση της βιοδιαθέσιμης τεστοστερόνης. Παρόλο που η συνολική τεστοστερόνη μπορεί αρχικά να φαίνεται σταθερή ή αυξημένη σε κετογονικές δίαιτες, η παρατεταμένη απουσία υδατανθράκων οδηγεί συχνά σε αύξηση της σφαιρίνης που δεσμεύει τις ορμόνες του φύλου (SHBG).

Η φυσιολογική εξήγηση: Η SHBG δεσμεύει την τεστοστερόνη στο αίμα, μειώνοντας το κλάσμα της “ελεύθερης” τεστοστερόνης, η οποία είναι και η βιολογικά ενεργή. Επιπλέον, η ινσουλίνη παίζει ρόλο στη ρύθμιση της SHBG και στη μετατροπή των θυρεοειδικών ορμονών (Τ4, Τ3). Η χρόνια καταστολή της ινσουλίνης μπορεί να επιφέρει υποκλινικές διαταραχές στον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-θυρεοειδούς.

2. Ηλεκτρολυτικές διαταραχές και καρδιακές αρρυθμίες

Ο Saladino ανέφερε την εμφάνιση ταχυπαλμιών, ιδιαίτερα κατά τις νυχτερινές ώρες και μετά από φυσική δραστηριότητα.

Η φυσιολογική εξήγηση: Η ινσουλίνη βοηθά τους νεφρούς να επαναρροφούν νάτριο & ηλεκτρολύτες. Όταν τα επίπεδα της  παραμένουν πολύ χαμηλά διαρκώς, οι νεφροί αποβάλλουν αυξημένες ποσότητες ηλεκτρολυτών (νατρίου, καλίου, μαγνησίου). Αυτή η ηλεκτρολυτική ανισορροπία επηρεάζει το δυναμικό ηρεμίας των μυοκαρδιακών κυττάρων, προκαλώντας αρρυθμίες.

3. Διαταραχές ύπνου και αυξημένη κορτιζόλη

Οι μετρήσεις με ηλεκτροεγκεφαλογράφημα έδειξαν πολλαπλές μικρο-αφυπνίσεις κατά τη διάρκεια της νύχτας, στερώντας από τον οργανισμό τα βαθύτερα, αναζωογονητικά στάδια ύπνου.

Η φυσιολογική εξήγηση: Όταν η γλυκόζη απουσιάζει εντελώς από τη διατροφή, ο οργανισμός αναγκάζεται να συνθέσει γλυκόζη μέσω της γλυκονεογένεσης για να τροφοδοτήσει τους ιστούς που εξαρτώνται από αυτήν (π.χ. ερυθρά αιμοσφαίρια, εγκέφαλος). Η διαδικασία αυτή διεγείρεται από τις ορμόνες του στρες, κυρίως την κορτιζόλη και τη γλυκαγόνη. Τα σταθερά αυξημένα επίπεδα κορτιζόλης το βράδυ διαταράσσουν τον κιρκάδιο ρυθμό και την αρχιτεκτονική του ύπνου.

4. Επίμονες μυϊκές κράμπες

Παρά τη λήψη συμπληρωμάτων νατρίου και μαγνησίου, οι επώδυνες μυϊκές κράμπες δεν υποχωρούσαν.

Η φυσιολογική εξήγηση: Όπως προαναφέρθηκε, χωρίς την παρουσία επαρκούς ινσουλίνης για τη διατήρηση της ομοιόστασης των ηλεκτρολυτών, η εξωγενής λήψη συμπληρωμάτων συχνά αποβάλλεται γρήγορα από τον οργανισμό, καθιστώντας δύσκολη την αποκατάσταση των ενδοκυττάριων επιπέδων.

Συμπεράσματα

Ενώ η κέτωση αποτελεί έναν εξαιρετικό εξελικτικό μηχανισμό επιβίωσης σε περιόδους έλλειψης τροφής και ένα χρήσιμο θεραπευτικό εργαλείο για συγκεκριμένες κλινικές καταστάσεις (π.χ. ανθεκτική επιληψία), η μακροχρόνια εφαρμογή της σε υγιείς ανθρώπους μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές μεταβολικές και ορμονικές επιβαρύνσεις. Η εξατομίκευση και η ισορροπία παραμένουν οι χρυσοί κανόνες για τη βέλτιστη υγεία. Επομένως πρέπει ο κόσμος να είναι πολύ επιφυλακτικός όταν ακούει διεθνείς ή εγχώριους γιατρούς να διαφημίζουν με τόσο σθένος ακραία σχήματα κετογονικής και carnivore διατροφής, γιατί πολύ ο αποκλεισμός μεγάλων ομάδων τροφίμων διαταράσσει την ομαλή λειτουργία του οργανισμού.

Η περίπτωση του Paul Saladino αναδεικνύει ένα σοβαρό ζήτημα ηθικής στη σύγχρονη εποχή των social media, όπου οι ακραίες απόψεις σε οποιοδήποτε θέμα για κάποιον λόγο γιγαντώνονται πολύ γρήγορα. Αφού οικοδόμησε ένα ισχυρό status και κέρδισε εκατομμύρια προωθώντας την Carnivore Diet, η τωρινή του υπαναχώρηση —αν και επιστημονικά ορθή— αφήνει εκτεθειμένους χιλιάδες ανθρώπους που τον εμπιστεύτηκαν τυφλά. Η επιστήμη της διατροφής δεν είναι πεδίο για πειραματισμούς με σκοπό το κέρδος, αλλά ένας κλάδος που απαιτεί επιστημονικότητα και πάνω από όλα, ευθύνη απέναντι στον ασθενή.

Βιβλιογραφία

1. Whittaker, J., & Harris, M. (2022). Low-carbohydrate diets and men’s cortisol and testosterone: Systematic review and meta-analysis. Nutrition and Health, 28(2), 149-173.

2. Brands, M. W., & Manhiani, M. M. (2012). Sodium-retaining effect of insulin. Comprehensive Physiology, 2(3), 2261-2298.

3. Stimson, R. H., et al. (2007). Dietary macronutrient content alters cortisol metabolism independently of body weight. The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 92(11), 4480-4484.

4. Volek, J. S., et al. (2002). Body composition and hormonal responses to a carbohydrate-restricted diet. Metabolism, 51(7), 864-870.

5. Besedovsky, L., et al. (2019). The Sleep-Immune Crosstalk in Health and Disease. Physiological Reviews, 99(3), 1325-1380.