Αν έχεις πει ποτέ στον εαυτό σου «αφού το ξέρω, γιατί δεν σταματάω;», αυτό το κείμενο είναι για σένα.

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι το συναισθηματικό φαγητό είναι θέμα χαρακτήρα. Ότι κάπου λείπει η πειθαρχία, η θέληση ή η «σωστή νοοτροπία». Αυτή η ιδέα δεν είναι απλώς λάθος· είναι και επιβλαβής. Γιατί φορτώνει ευθύνη εκεί που στην πραγματικότητα υπάρχει βιολογική και ψυχολογική υπερφόρτωση.

Η βιολογία της ανακούφισης: Γιατί ο εγκέφαλος επιλέγει το φαγητό

Όταν είσαι κουρασμένος, πιεσμένος ή συναισθηματικά άδειος, ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί στο επίπεδο της λογικής απόφασης. Δεν κάθεται να ζυγίσει στόχους, πλάνα και προθέσεις. Αναζητά κάτι πολύ πιο βασικό: ανακούφιση.

Και το φαγητό —ειδικά το γλυκό ή το γνώριμο— είναι ένας από τους πιο άμεσους, διαθέσιμους και κοινωνικά αποδεκτούς τρόπους να τη βρει. Αυτό σημαίνει κάτι κρίσιμο: τη στιγμή που «δεν σταματάς», δεν επιλέγεις. Ανταποκρίνεσαι.

Το σώμα σου προσπαθεί να ρυθμίσει την ένταση, την εξάντληση, τη μοναξιά ή την υπερδιέγερση. Δεν κάνει λάθος. Κάνει ό,τι ξέρει ότι δουλεύει γρήγορα. Το πρόβλημα δεν είναι ότι τρως· το πρόβλημα είναι ότι το φαγητό έχει μείνει μόνο του σε έναν ρόλο που κανονικά θα έπρεπε να μοιράζεται. Και το σημερινό περιβάλλον βέβαια δεν βοηθά (διάβασε εδώ).

Γιατί αποτυγχάνει η παραδοσιακή διατροφική προσέγγιση;

Εδώ είναι που αποτυγχάνουν οι περισσότερες συμβουλές. Σου λένε τι να κόψεις, όχι τι να προσθέσεις. Σου ζητούν έλεγχο σε στιγμές που το νευρικό σύστημα είναι ήδη εκτός ορίων. Είναι σαν να ζητάς από κάποιον να κολυμπήσει καλύτερα ενώ πνίγεται.

Το συναισθηματικό φαγητό δεν σταματά με απαγορεύσεις. Σταματά όταν ο άνθρωπος αρχίζει να νιώθει λίγο πιο ασφαλής μέσα στο σώμα του.

Όταν υπάρχουν μικρά διαλείμματα, λίγη προβλεψιμότητα, λίγη φροντίδα πριν το σημείο κατάρρευσης. Όχι τέλεια. Απλώς επαρκή.

Το χάσμα ανάμεσα στη γνώση και τη ρύθμιση

Κάτι ακόμα πολύ σημαντικό: το ότι έχεις επίγνωση δεν σημαίνει ότι έχεις και ικανότητα. Μπορεί να ξέρεις ακριβώς τι συμβαίνει και παρ’ όλα αυτά να μην μπορείς να το σταματήσεις εκείνη τη στιγμή. Αυτό δεν είναι υποκρισία ούτε αδυναμία. Είναι το χάσμα ανάμεσα στη γνώση και τη ρύθμιση.

Η αλλαγή δεν ξεκινά όταν πεις «δεν θα το ξανακάνω». Ξεκινά όταν ρωτήσεις, με ειλικρίνεια και χωρίς επίθεση: «Τι προσπαθούσε να με βοηθήσει αυτό που έκανα;».

Από εκεί και μετά, στόχος δεν είναι να γίνεις πιο αυστηρός με τον εαυτό σου. Είναι να γίνεις πιο έξυπνος στη φροντίδα του. Να δώσεις στο σύστημα περισσότερες επιλογές, ώστε το φαγητό να πάψει να είναι η μοναδική.

Πρακτικές συμβουλές για τη διαχείριση του φαγητού στην πράξη

Αν διαβάζεις μέχρι εδώ, ίσως σκέφτεσαι: «Εντάξει, το καταλαβαίνω. Αλλά τι κάνω στην πράξη;». Όχι αύριο. Όχι όταν θα έχω χρόνο. Σήμερα.

Ξεκίνα από τα παρακάτω. Δεν χρειάζεται να τα κάνεις όλα. Ένα ή δύο αρκούν:

1. Μην αφήνεις τον εαυτό σου να πεινάσει πολύ: Το συναισθηματικό φαγητό δυναμώνει δραματικά όταν το σώμα είναι άδειο. Ένα μικρό snack πριν φύγεις από τη δουλειά δεν είναι αποτυχία. Είναι πρόληψη.

2. Πριν φας, πρόσθεσε – μην αφαιρείς: Αν ξέρεις ότι θα φας γλυκό, βάλε πρώτα κάτι που σταθεροποιεί το σάκχαρο (π.χ. λίγο τυρί, γιαούρτι, ένα αυγό). Δεν ακυρώνεις το φαγητό. Ακυρώνεις την ένταση.

3. Δημιούργησε ένα τελετουργικό μετάβασης μετά την δουλειά: Δύο έως πέντε λεπτά μετά τη δουλειά αρκούν. Αλλαγή ρούχων, ένα ντους ή λίγη σιωπή δίνουν το μήνυμα στο σώμα ότι η μία φάση τελείωσε και αρχίζει η επόμενη.

4. Φάε καθιστός: Όχι όρθιος, όχι πάνω από τον πάγκο, όχι κρυφά. Όταν κάθεσαι, ο εγκέφαλος βγαίνει από το “mode επιβίωσης” και μπαίνει σε “mode εμπειρίας”.

5. Σταμάτα την αυτοτιμωρία: Αν φας περισσότερο, ρώτησε: «Τι μου έλειπε σήμερα; Ύπνος; Βοήθεια; Παύση;». Η απάντηση αυτή αξίζει περισσότερο από κάθε δίαιτα.

Θυμήσου: Το φαγητό δεν είναι ο εχθρός. Είναι το πιο εύκολο εργαλείο που έχεις όταν δεν υπάρχουν άλλα. Όσο προσθέτεις επιλογές φροντίδας, τόσο λιγότερο θα χρειάζεται να βασίζεσαι μόνο σε αυτό.

Δεν χρειάζεται να γίνεις τέλειος, αλλά ευέλικτος (διάβασε εδώ). Χρειάζεται να γίνεις λίγο πιο προστατευμένος από την εξάντληση. Από εκεί ξεκινά η πραγματική αλλαγή.

Αν νιώθεις ότι το φαγητό έχει γίνει ο μοναδικός σου τρόπος ανακούφισης, δεν είσαι μόνος. Έλα να βρούμε μαζί πώς θα προσθέσουμε περισσότερες επιλογές φροντίδας στην καθημερινότητά σου.