Μπορούμε να πίνουμε καφέ μόλις ξυπνήσουμε, πριν φάμε πρωινό; Προκαλεί γαστρίτιδα, επιδεινώνει την παλινδρόμηση ή αυξάνει υπερβολικά την κορτιζόλη; Και τελικά, πόσος καφές θεωρείται ασφαλής;
Ο καφές αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας εκατομμυρίων ανθρώπων. Για πολλούς, η πρώτη κίνηση μετά το πρωινό ξύπνημα είναι να ετοιμάσουν έναν καφέ, συχνά χωρίς να έχουν καταναλώσει προηγουμένως κάποιο γεύμα.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, έχουν διαδοθεί αρκετοί ισχυρισμοί σχετικά με την κατανάλωση καφέ με άδειο στομάχι. Ότι προκαλεί γαστρίτιδα, ότι αυξάνει υπερβολικά την κορτιζόλη ή ότι επιβαρύνει τον οργανισμό όταν καταναλώνεται αμέσως μετά την αφύπνιση.
Τι ισχύει πραγματικά σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα;
1. Καφές με άδειο στομάχι: Μπορεί να προκαλέσει γαστρίτιδα ή να βλάψει το στομάχι;
Ένας από τους συχνότερους ισχυρισμούς είναι ότι ο καφές, όταν καταναλώνεται νηστικοί, ερεθίζει το στομάχι και μπορεί να προκαλέσει γαστρίτιδα ή ακόμη και έλκος.
Η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Ο καφές διεγείρει την έκκριση γαστρικού οξέος και μπορεί να επηρεάσει την κινητικότητα του γαστρεντερικού συστήματος. Η καφεΐνη, αλλά και άλλες βιοδραστικές ενώσεις του καφέ, συμμετέχουν σε αυτές τις φυσιολογικές αποκρίσεις.
Ωστόσο, η αύξηση της γαστρικής έκκρισης δεν σημαίνει απαραίτητα ότι προκαλείται βλάβη στον γαστρικό βλεννογόνο.
Δεν υπάρχουν επαρκή επιστημονικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η κατανάλωση καφέ με άδειο στομάχι προκαλεί γαστρίτιδα ή πεπτικό έλκος σε υγιή άτομα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο καφές είναι καλά ανεκτός από όλους. Σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει:
- Καούρα και αίσθημα καύσου.
- Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση.
- Ναυτία ή δυσπεψία.
- Αυξημένη κινητικότητα του εντέρου και ανάγκη για κένωση.
Επομένως, χρειάζεται να διακρίνουμε τη φυσιολογική διέγερση της γαστρικής έκκρισης από την πραγματική βλάβη του στομάχου.
Τι δείχνουν οι νεότερες μελέτες για την παλινδρόμηση;
Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2026, που συμπεριέλαβε 40 μελέτες και περισσότερους από 122.000 συμμετέχοντες, εξέτασε τη σχέση μεταξύ κατανάλωσης καφέ και γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης (GERD).
Οι ερευνητές διαπίστωσαν μια μικρή στατιστικά σημαντική συσχέτιση μεταξύ κατανάλωσης καφέ και GERD (OR 1,18). Ωστόσο, η κλινική σημασία της συσχέτισης παραμένει αβέβαιη, ενώ δεν διαπιστώθηκε σημαντική συσχέτιση με τον οισοφάγο Barrett.
Το σημαντικότερο εύρημα είναι ότι δεν προκύπτει επαρκής τεκμηρίωση για τη γενικευμένη σύσταση αποφυγής του καφέ σε όλους τους ανθρώπους με παλινδρόμηση.
Η αντιμετώπιση πρέπει να εξατομικεύεται, ανάλογα με την ανοχή και τα συμπτώματα κάθε ατόμου.
2. Έχει σημασία αν πίνουμε καφέ πριν από το πρωινό;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση.
Δεν είναι το ίδιο να εξετάζουμε τις επιδράσεις του καφέ γενικά και να εξετάζουμε αν η κατανάλωσή του με άδειο στομάχι προκαλεί περισσότερες ενοχλήσεις σε σχέση με την κατανάλωσή του μαζί με ένα γεύμα.
Μια συστηματική ανασκόπηση του 2026, ειδικά για την κατανάλωση καφέ κατά τη νηστεία ή πριν από το πρωινό, εξέτασε τη διαθέσιμη βιβλιογραφία.
Οι συγγραφείς εντόπισαν μόλις 10 σχετικές μελέτες, με συνολικά 233 συμμετοχές, και επισήμαναν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα είναι περιορισμένα και χαμηλής βεβαιότητας.
Παρότι ο καφές μπορεί να προκαλέσει ορισμένες παροδικές γαστρεντερικές αποκρίσεις, δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η κατανάλωσή του με άδειο στομάχι προκαλεί μεγαλύτερη γαστρεντερική βλάβη.
Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει επιστημονικά τεκμηριωμένος λόγος να θεωρούμε υποχρεωτικό ότι πρέπει να έχουμε φάει πριν πιούμε τον πρωινό μας καφέ.
Αν όμως παρατηρούμε συστηματικά καούρες, ναυτία ή δυσπεψία, η κατανάλωσή του μαζί με κάποιο γεύμα είναι μια απλή πρακτική που αξίζει να δοκιμάσουμε.
3. Αυξάνει ο καφές την κορτιζόλη;
Ένας ακόμη συχνός ισχυρισμός είναι ότι ο καφές αμέσως μετά το πρωινό ξύπνημα προκαλεί υπερβολική αύξηση της κορτιζόλης και διαταράσσει τη φυσιολογική ορμονική λειτουργία.
Τι συμβαίνει πραγματικά;
Η κορτιζόλη είναι μια ορμόνη απαραίτητη για τη φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού. Συμμετέχει στη ρύθμιση του μεταβολισμού, της γλυκόζης, της αρτηριακής πίεσης και της απόκρισης στο στρες.
Η έκκρισή της ακολουθεί έναν κιρκάδιο ρυθμό, με φυσιολογική αύξηση γύρω από την αφύπνιση, γνωστή ως Cortisol Awakening Response (CAR).
Η καφεΐνη μπορεί επίσης να διεγείρει τον άξονα υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων και να προκαλέσει παροδική αύξηση της κορτιζόλης.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι ο πρωινός καφές προκαλεί χρόνια αύξηση της κορτιζόλης ή ότι διαταράσσει υποχρεωτικά τον ορμονικό ρυθμό.
Πρέπει να περιμένουμε 60-90 λεπτά μετά το ξύπνημα για να πιούμε καφέ;
Τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ιδιαίτερα δημοφιλής η σύσταση να περιμένουμε 60-90 λεπτά μετά την αφύπνιση, ώστε να μην επηρεάζεται η φυσιολογική πρωινή αύξηση της κορτιζόλης.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα που να αποδεικνύουν ότι η καθυστέρηση του πρώτου καφέ κατά 60-90 λεπτά προσφέρει σημαντικό πλεονέκτημα στην υγεία ή στη ρύθμιση της κορτιζόλης.
Η φυσιολογική πρωινή αύξηση της κορτιζόλης δεν αποτελεί κάτι που χρειάζεται να αποφύγουμε. Είναι μέρος του φυσιολογικού κιρκάδιου ρυθμού.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι η συνολική πρόσληψη καφεΐνης, η ατομική ευαισθησία και κυρίως η επίδρασή της στον ύπνο.
4. Πόσος καφές θεωρείται ασφαλής; Τι συμβαίνει όταν ξεπερνάμε τα όρια;
Η καφεΐνη είναι μια ουσία με διεγερτική δράση στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Σε μέτριες ποσότητες μπορεί να βελτιώσει την εγρήγορση, την προσοχή και την αίσθηση κόπωσης.
Η υπερβολική κατανάλωση, όμως, μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), τα επίπεδα πρόσληψης που δεν εγείρουν ανησυχία για τους περισσότερους υγιείς ενήλικες είναι:
- Έως 200 mg καφεΐνης ανά μεμονωμένη δόση.
- Έως 400 mg καφεΐνης συνολικά ημερησίως, από όλες τις διατροφικές πηγές.
Για τις εγκύους, το ανώτατο επίπεδο πρόσληψης που δεν εγείρει ανησυχία είναι 200 mg ημερησίως.
Ενδεικτικά, η περιεκτικότητα σε καφεΐνη μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με την ποσότητα, την παρασκευή και το είδος του καφέ. Η EFSA αναφέρει ενδεικτικά:
- Espresso (60 ml): περίπου 80 mg.
- Καφέ φίλτρου (200 ml): περίπου 90 mg.
- Μαύρο τσάι (220 ml): περίπου 50 mg.
Τα παραπάνω όρια δεν αποτελούν στόχους κατανάλωσης ούτε εγγυώνται ότι όλοι οι άνθρωποι θα έχουν την ίδια ανοχή.
Ποιες είναι οι πιθανές παρενέργειες της υπερβολικής κατανάλωσης;
Όταν η πρόσληψη καφεΐνης υπερβαίνει την ατομική ανοχή ή τα επίπεδα που θεωρούνται ασφαλή, μπορεί να εμφανιστούν:
- Διαταραχές ύπνου: Δυσκολία στην έλευση του ύπνου, μειωμένη διάρκεια και ποιότητα ύπνου.
- Νευρικότητα και άγχος: Αίσθημα υπερέντασης, ανησυχία και ευερεθιστότητα.
- Καρδιαγγειακές επιδράσεις: Παροδική αύξηση της αρτηριακής πίεσης, ταχυκαρδία και αίσθημα παλμών.
- Γαστρεντερικές ενοχλήσεις: Καούρες, δυσπεψία, ναυτία και αυξημένη κινητικότητα του εντέρου.
- Εξάρτηση και συμπτώματα στέρησης: Η απότομη διακοπή μετά από συστηματική κατανάλωση μπορεί να προκαλέσει πονοκέφαλο, κόπωση, υπνηλία και δυσκολία συγκέντρωσης.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην ώρα κατανάλωσης. Ακόμη και περίπου 100 mg καφεΐνης κοντά στην ώρα του ύπνου μπορεί να επηρεάσουν τη διάρκειά του σε ορισμένους ανθρώπους.
Επομένως, δεν αρκεί να υπολογίζουμε μόνο πόσους καφέδες πίνουμε, αλλά και πόση καφεΐνη περιέχει ο καθένας και πότε τον καταναλώνουμε.
5. Τελικά, ο καφές κάνει καλό στην υγεία;
Παρά τις πιθανές ενοχλήσεις που μπορεί να προκαλέσει σε ορισμένα άτομα, ο καφές έχει συσχετιστεί με σημαντικά οφέλη για την υγεία.
Περιέχει πολυφαινόλες και άλλες βιοδραστικές ενώσεις, με σημαντική αντιοξειδωτική δράση, ενώ η συστηματική κατανάλωσή του έχει συσχετιστεί με:
- Χαμηλότερο κίνδυνο εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2.
- Μειωμένο κίνδυνο καρδιαγγειακών νοσημάτων.
- Ευνοϊκότερη συσχέτιση με τη συνολική θνησιμότητα και τη μακροζωία.
- Πιθανή προστατευτική επίδραση σε ορισμένες χρόνιες παθήσεις του ήπατος.
Μάλιστα, μετα-ανάλυση προοπτικών μελετών του 2025 σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη έδειξε ότι η υψηλότερη κατανάλωση καφέ συσχετίστηκε με χαμηλότερη συνολική θνησιμότητα και μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών συμβαμάτων. Φυσικά, πρόκειται για συσχετίσεις και όχι απόδειξη αιτιώδους σχέσης. Συνολικά, ο καφές, όταν καταναλώνεται με μέτρο και χωρίς υπερβολική προσθήκη ζάχαρης και κορεσμένων λιπαρών, μπορεί να αποτελεί μέρος μιας υγιεινής διατροφής. Δεν χρειάζεται να τον δαιμονοποιούμε, αλλά ούτε και να θεωρούμε ότι όσο περισσότερο πίνουμε τόσο μεγαλύτερο όφελος έχουμε.
Βιβλιογραφία
- Muftah M, McCarty TR, Hartnett D, et al. (2026). Association of Coffee Intake With Risk of Gastroesophageal Reflux Disease and Complications: A Systematic Review and Meta-Analysis. Clinical and Translational Gastroenterology. DOI: 10.14309/ctg.0000000000000996.
- Li J, Yang H, Lu C, et al. (2026). Acute Gastrointestinal Responses to Coffee Consumed During Fasting or Before Breakfast: A Systematic Review. Frontiers in Medicine. DOI: 10.3389/fmed.2026.1979221.
- Lovallo WR, Farag NH, Vincent AS, Thomas TL, Wilson MF. (2005). Caffeine Stimulation of Cortisol Secretion Across the Waking Hours in Relation to Caffeine Intake Levels. Psychosomatic Medicine, 67(5), 734–739. DOI: 10.1097/01.psy.0000181270.20036.06.
- EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA). (2015). Scientific Opinion on the Safety of Caffeine. EFSA Journal, 13(5):4102. DOI: 10.2903/j.efsa.2015.4102.
- Ding P, Wang W, Zhang X, et al. (2025). Coffee and tea consumption and cardiovascular disease and all-cause and cause-specific mortality in individuals with diabetes mellitus: a meta-analysis of prospective observational studies. Frontiers in Nutrition. DOI: 10.3389/fnut.2025.1570644.
- Zhang F, et al. (2025). Coffee Consumption and Mortality among United States Adults: A Prospective Cohort Study. The Journal of Nutrition, 155(7), 2312–2321. DOI: 10.1016/j.tjnut.2025.05.004.